စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေးပညာနှင့် နိုင်ငံတကာစိုက်ပျိုးမွေးမြူရေးတက္ကသိုလ်များ(အပိုင်း-၄၆)
(ယခင်အပတ်မှအဆက်)
Restructuring and Reorganizing Different Subjects and Departments in some Universities
ဩစတေးလျနိုင်ငံ စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး နိုင်ငံတကာတွင် ထိပ်တန်းရောက်နေရခြင်းသည် စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေးပညာ အဆင့်မြင့်ပညာရေး (HE-Higher Education/Tertiary Education) နှင့် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းလုပ်ငန်း ပညာရေး (TVET-Technical & Vocational Education and Training) တို့ နှစ်စဉ် တိုးတက်ပြောင်းလဲလာမှုအပေါ်မူ တည်ပါသည်။ ပါမောက္ခ ဒင်နီယယ်တန် (Professor Daniel Tan) ၏ ဖိတ်ကြားမှုကြောင့် စာရေးသူ ဆစ်ဒနီတက္ကသိုလ် ခေတ္တရောက်ရှိနေစဉ် စိုက်ပျိုးရေးပညာ သင်ကြား၊ သုတေသန (Australian Agricultural Research and Education) ပြုနေမှုများကို အမိနိုင်ငံ အတွက် အုတ်တစ်ချပ်၊ သဲတစ်ပွင့်ပမာ ဆက်လက်ဆွေးနွေးလိုပါသည်။
ယနေ့ခေတ် နိုင်ငံတကာတက္ကသိုလ်တွေမှာ ရုက္ခဗေဒ (Botany) နဲ့ သတ္တဗေဒ (Zoology) ဘာသာ၊ ဌာနများကို ပေါင်းပြီး ဇီဝသိပ္ပံများအဆင့်မြင့်ကျောင်း (School of Biological Sciences) သို့မဟုတ် သိပ္ပံမဟာဌာန (Faculty of Science) လို့ ပြန်စီမံ ခန့်ခွဲကြရခြင်း အကြောင်းရင်းများမှာ အကျဉ်းချုပ် ဆိုလျှင် ယနေ့ခေတ် ဇီဝသိပ္ပံပညာရပ် များသည် အလွန်အမင်း အပြန်အလှန် ဆက်နွယ်နေတဲ့ (interdisciplinary) သဘာဝရှိလာပြီး၊ သင်ကြားရေး–သုတေသန–ဘဏ္ဍာရေး အမြင်အရလည်း ပေါင်းစည်းစနစ်က ပိုပြီး ထိရောက် လာခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပါသည်။
(က) ယနေ့ခေတ် ဇီဝဗေဒ (Biology) သည် အပြန်အလှန်ဆက်နွယ်မှုများပြားလာခြင်း
ယခင်ကလို “အပင်” “တိရစ္ဆာန်” လို့ ခွဲထားရမယ့်အချိန် မဟုတ်တော့ပါ။ စိုက်ပျိုး မွေးမြူရေး အပါအဝင် ဂေဟဗေဒ (Ecology) မှာ အပင်–တိရစ္ဆာန် အပြန်အလှန် ဆက်နွယ်မှုတွေ ပါလာပါသည်။ ဥပမာ -မော်လီကျူးဆိုင်ရာဇီဝဗေဒ (Molecular Biology)၊ ဗီဇဗေဒ (Genetics)၊ ဆင့်ကဲဖြစ်စဉ် (Evolution)တွေက အပင်–တိရစ္ဆာန် မခွဲဘဲ အသုံးဝင် ပါသည်၊ အဏ္ဏဝါဗေဒ (Marine Biology)၊ အနုဇီဝဗေဒ (Microbiology)၊ ဇီဝဗေဒဆိုင်ရာ ထိမ်းသိမ်းရေး (Conservation Biology) စတဲ့ ဘာသာရပ်တွေကလည်း အပင်၊ တိရစ္ဆာန် သီးသန့်မခွဲခြားဘဲ ဇီဝသိပ္ပံအဆင့်မြင့်ကျောင်း (School of Biological Sciences) သို့မဟုတ် သက်ရှိသိပ္ပံအဆင့်မြင့်ကျောင်း (School of Life Sciences) ဟူ၍ ဘာသာကြီးတစ်ခုတည်း စီမံခန့်ခွဲတာကပိုပြီး (Make sense) လက်တွေ့ဆန်၊ သဘာဝ ကျလာပါသည်။
(ခ) သင်တန်းသစ်စနစ်ပြုပြင်မှု (Curriculum Reform) နဲ့ ကျောင်းသား၊ ကျောင်းသူ ဘွဲ့ရများအလုပ်အကိုင်လမ်းကြောင်း
ယနေ့ခေတ် ဇီဝသိပ္ပံဘာသာရပ် သင်တန်းတွေက - ဓာတ်ခွဲခန်းကျွမ်းကျင်မှု (Lab Skills) အမျိုးမျိုး ပေါင်းစပ်သင်ကြားခြင်း၊ စူးစမ်း လေ့လာမှု အခြေခံသင်ကြားနည်းစနစ် (Inquiry-based Learning)၊ အချက်အလက်များ စစ်ဆေးခြင်း (Data Analysis)၊ ဘာသာရပ်ပေါင်းစုံပြဿနာဖြေရှင်းခြင်း (Cross-disciplinary Problem Solving) တို့ လိုအပ်လာပါသည်။
ရုက္ခဗေဒ (Botany)သတ္တဗေဒ (Zoology)လို့ သီးသန့်ဘာသာများခွဲထားလျှင် သင်တန်းတွေ ချိတ်ဆက်ရခက်သလို School of Biological Sciencesလို့ တစ်ခုတည်းလုပ်ထားပါက -သင်တန်းတွေ ပေါင်းစပ်ဖန်တီး သင်ကြား၊ သင်ယူရလွယ်ပါသည်။ ကျောင်းသားတွေ စိတ်ဝင်စားရာဘာသာရပ် အထူးပြုဘာသာရပ်များ (Specialization) ပြောင်းရွေ့ သင်ယူရန် ပိုလွယ်လာပါသည်။ အခြေခံဘာသာရပ်များ (Foundation Courses) အတူတူသင်ကြား၊ သင်ယူရန် ပိုသင့်တော် လာပါသည်။
စီမံခန့်ခွဲမှု (Administration) ကို ထိရောက်အောင်ဆောင်ရွက်လာနိုင်ခြင်း
တက္ကသိုလ် အများစုတွေမှာ- ဘဏ္ဍာရေး အခက်အခဲ၊ ဖိအား၊ ငွေကြေးသုံးစွဲမှု ဝန်ထမ်း၊ ဆရာ၊ ဆရာမ၊ အလုပ်သမား ခန့်ထားမှု၊ ဓာတ်ခွဲခန်း၊ ပစ္စည်းကရိယာများ (Lab / equipment) ကို မျှဝေသုံးစွဲခြင်း စသည့် အရာများကြောင့် ဌာနများစွာကို ပေါင်းစည်းပေးခြင်း၊ ဌာနတစ်ခုတည်းထားခြင်း၊ ပညာရှင်များ စုပေါင်းဆောင်ရွက်ခြင်းက ပိုထိရောက်ပါသည်။
ဥပမာ - ဩစတေးလျအမျိုးသားတက္ကသိုလ် (ANU - Australia National University) က ၂၀၂၄-၂၅ ခုနှစ် တက္ကသိုလ် ဖွဲ့စည်းပုံ ပြင်ဆင်ပေါင်းစည်းမှု (2024–2025 restructuring process) အစီအစဉ်မှာ ဌာနများစွာပေါင်းစည်း ပေးမှုတွေကို အထူးအလေးပေးခဲ့ပါသည်။
သုတေသနအရင်းအမြစ်ရန်ပုံငွေ (Research Funding)များက ဘာသာရပ်အစုံ စုပေါင်း လေ့လာ ခြင်း (Interdisciplinary Approach) ကို ပိုနှစ်သက်၊ ဦးစားပေးလာပါသည်။
အစိုးရအပါအဝင် သုတေသနပေးသောအဖွဲ့အစည်း (Donors/Funding bodies) တွေက အဖွဲ့ဘာသာရပ်အစုံရောနှောသုတေသနပြုမှု (Cross-disciplinary teams)၊ ရာသီဥတုပြောင်းလဲခြင်း (Climate change)၊ ဇီဝမျိုးကွဲဆိုင်ရာကိစ္စ (Biodiversity)၊ ဂျီနုန်းမစ် (Genomics) စသည့် စုပေါင်းဆောင်ရွက်ရမည့် သုတေသနစီမံချက်များ (Theme-based projects) စသည်တို့ ကို ပိုမိုထောက်ပံ့လာပါသည်။
သိပ္ပံလောကရဲ့ ယနေ့ခေတ်အမှန်အတိုင်း ကိုယ်စားပြုရန် ရုက္ခဗေဒ (Botany) သတ္တဗေဒ (Zoology) လို့ ခွဲခြားထားတာတွေက လွန်ခဲ့သော ၁၉ရာစု သင်ကြားရေးစနစ် အမြင်သာ ဖြစ်ပါသည်။ ယနေ့ခေတ်မှာ သိပ္ပံကို— စနစ် (Systems)၊ လုပ်ငန်းစဉ်၊ ဖြစ်စဉ် (Processes)
လက်ရှိဖြစ်ပေါ်နေသောပြဿနာများ (Current Problems) အလိုက် စီမံ ဆောင်ရွက် လေ့ရှိကြပါသည်။
ယခင်ဌာန ယနေ့ခေတ် Equivalent
ရုက္ခဗေဒ (Botany) အပင်သိပ္ပံများ (Plant Sciences)၊ ပတ်ဝန်းကျင်သိပ္ပံ (Environmental Science)၊ ဂေဟဗေဒ (Ecology)၊
မော်လီ ကျူးဆိုင်ရာဇီဝဗေဒ (Molecular Biology)
သတ္တဗေဒ (Zoology) တိရစ္ဆာန်ဇီဝဗေဒ (Animal Biology)၊ ဆင့်ကဲဖြစ်စဉ် (Evolution)၊ ထိန်းသိမ်းရေးဆိုင်ရာဇီဝဗေဒ (Conservation Biology)၊ ငါးလုပ်ငန်းပညာ (Fishery & Aquaculture)၊ အဏ္ဏဝါသိပ္ပံ (Marine Science)
ဌာနအလိုက်ခွဲထားတဲ့ ဓာတ်ခွဲခန်းများ (Departmental Labs) စုပေါင်းလုပ်ဆောင်သောဓာတ်ခွဲခန်းများ (Integrated research hubs) ဌာနပေါင်းစည်းမှုက ဘာသာရပ်အလုပ်အကိုင်တွေကို ဘယ်လိုသက်ရောက်သလဲ?(Job Opportunity and Employability) ဌာနပေါင်းစည်းမှု (Department Merging) ဟာ အလုပ်အကိုင်အပေါ် သက်ရောက်မှု အပြုသဘောနဲ့ အပြုသဘောမဟုတ်ဘဲ နှစ်မျိုးလုံးရှိ နိုင်ပါသည်။
(က) အလုပ်အကိုင် ရရှိမှုပိုများလာခြင်း
နိုင်ငံတကာမှာ Botany/Zoology လို့ တိတိကျကျ ခွဲထားတဲ့ ဘွဲ့ရ (Graduates) တွေထက် ဇီဝသိပ္ပံဘွဲ့ရများ (Biological Sciences Graduate) ဆိုလျှင်-
စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး (Agriculture)
ဂေဟဗေဒ (Ecology)
ဗီဇဗေဒ (Genetics)
မော်လီကျူးဆိုင်ရာဇီဝဗေဒ (Molecular biology)
ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းရေး (Conservation)
ပတ်ဝန်းကျင်သိပ္ပံ (Environmental science)
သစ်တောပညာ (Forestry)
တောရိုင်းအပင်၊ တိရစ္ဆာန်များ လေ့လာသောသိပ္ပံ (Wildlife Science) စသည့်အလုပ်အကိုင်အခွင့်အရေး (Job market/Employment) အများကြီးကို ဝင်ရောက် လုပ်နိုင်ပါသည်။
(ခ) ဘာသာရပ်စုံကျွမ်းကျင်မှု (Interdisciplinary Skill) ရှိခြင်း
ဘာသာစုံကျွမ်းကျင်မှုတွေရှိလာလို့ အလုပ်ရှာရ ပိုလွယ်ပါသည်။ ယနေ့ခေတ် အလုပ် အကိုင် သဘော (job market) အရ အပင်သီးသန့်
(Plant only)၊ တိရစ္ဆာန်သီးသန့် (Animal only) မလိုအပ်တော့ပါ။ အလုပ်ရှင်၊ အလုပ်ပေးမည့်သူများ (Employers) တွေက-
အချက်အလက်ကိန်းဂဏန်းများစီစစ်ခြင်း (Data analysis)
ဓာတ်ခွဲခန်းစနစ်များ (Lab techniques)
ကွင်းလုပ်ငန်းဆိုင်ရာဂေဟဗေဒ (Field ecology)
မော်လီကျူးဆိုင်ရာကိရိယာများ (Molecular tools)
ပထဝီအချက်အလက်ပညာ (GIS)
ဇီဝအချက်အလက်ပညာ (Bioinformatics) စသည်တို့လို ဘာသာရပ်ပေါင်းစုံ ကျွမ်းကျင်မှု (Cross disciplinary skill) ပညာရှင်တွေ များစွာလိုပါသည်။
ဇီဝသိပ္ပံကျောင်းဆင်းဘွဲ့ရ (School of Biological Sciences graduates) တွေက ဒီ ကျွမ်းကျင်မှုများ (skill set) ကို ပေါင်းစပ်သင်ကြားထားလေ့ရှိပါသည်။
(ဂ) သုတေသနအလုပ်အကိုင် (Research career) အတွက် ပိုအဆင်ပြေခြင်း
သုတေသနလုပ်ငန်း (Grant application) တွေက ဘာသာစုံအဖွဲ့ (interdisciplinary team) ကို ပိုနှစ်သက်လို့ ဌာနများပေါင်းစည်းမှုက- ရုက္ခပညာရှင် (Botanist) + သတ္တပညာရှင် (Zoologist) + အနုဇီဝပညာရှင် (Microbiologist) + ဂေဟပညာရှင် (Ecologist) + ထိန်းသိမ်းရေးပညာရှင် (Conservationist) + ရာသီဥတု သိပ္ပံပညာရှင် (Climate Scientist) + ဂျီနုန်း ကျွမ်းကျင်သူ (Genomics Specialist) စသည် တို့လို အဖွဲ့ (team)တွေ ဖွဲ့ရလွယ်စေပါသည်။
စာရေးသူ၏အတွေး
စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေးတက္ကသိုလ်များ အပါအဝင် မြန်မာနိုင်ငံတက္ကသိုလ်များတွင် ဌာနမှူး၊ ပါမောက္ခ၊ သီးသန့်ဌာနအသစ် စသည်ဖြင့် ဆရာ၊ ဆရာမ၊ ဝန်ထမ်းများ အငြိမ်းစား မယူမချင်း အသေဆုပ်ကိုင်ထားသည့်စနစ်စသည့် လွန်ခဲ့သော နှစ် ၃၀-၄၀ များကတည်းက ကျင့်သုံး နေသော စနစ်များစွာရှိနေပါသေးသည်။ စာရေးသူအမြင်ကတော့ ခေတ်မမီ၊ ခေတ်နောက် ပြန်ဆွဲနေ သောစနစ်များသာဖြစ်နေ၍ မူဝါဒချမှတ်မည့်သူများ (Policy Makers) က နိုင်ငံတကာ တက္ကသိုလ်များ ဖွဲ့စည်းပုံ၊ နှစ်စဉ်ပြုပြင်ပြောင်းလဲနေမှု (University Yearly Restructuring Plan) ကိုမျက်ခြေ မပြတ်ကြည့်ရှုနေပြီး အမိနိုင်ငံ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအတွက် ပြုပြင်ပြောင်းလဲ ဆောင်ရွက်နိုင်ကြပါစေဟူ၍ ဆုမွန်ကောင်း တောင်းပေးလိုက်ရပါသည်။
ဒေါက်တာမျိုးကြွယ်