သဘာဝကပေး အစာနှင့်ဆေး၊ ဂျူးပင်

ဂျူးပင်ကို ဂျူးမြစ်ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး ယင်း၏ အင်္ဂလိပ်အမည်မှာ Hooker chives ဟုခေါပြီး ရုက္ခဗေဒအမည်မှာ Allium hookeri ဖြစ်ကာ မျိုးရင်း Amaryllidaceae တွင် ပါဝင်၏။ ယင်းသည် အာရှတိုက်ရှိ   အိန္ဒိယ (အထူးသဖြင့် အရှေ့မြောက်အိန္ဒိယ)၊ သီရိလင်္ကာ၊ မြန်မာ၊ ဘူတန်နှင့် တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်း (စီချွမ်၊ တိဘက်နှင့် ယူနန်) အပါအဝင် အရှေ့ဘက် ဟိမဝန္တာတောင်တန်းဒေသများတွင် မူရင်းသဘာဝအတိုင်း ပေါက်ရောက်ဖြစ်ထွန်း၏။ ဂျူးပင်သည် ဟိမဝန္တာကဲ့သို့သော  မြင့်မားသော ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင် အမြင့် ၁၄၀၀ မှ ၄၂၀၀ မီတာအကြားတွင် ကောင်းစွာ ကြီးထွားဖြစ်ထွန်းကြ၏။ ဂျူးပင်သည် မြင့်မားပြီး စိုစွတ်သော တောင်တန်းများ၏မြက်ခင်းပြင်များနှင့် သစ်တော နယ်နိမိတ်များတွင်   မကြာခဏ တွေ့ရှိရ၏။ အထက်ဖော်ပြပါ ဒေသများတွင် မူရင်းဒေသဖြစ်သော်လည်း တောင်နှင့် အရှေ့ တောင်အာရှ၏ နေရာအတော်များများတွင်လည်းကောင်း၊ အိန္ဒိယတိုက်ငယ်၏ နေရာဒေသများတွင် အစားအစာ အတွက် ကျယ်ကျယ် ပြန့်ပြန့် စိုက်ပျိုးလာကြ၏။

ဂျူးပင်သည် အမြဲစိမ်းမြက်ပင်တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး အရွက်များမှာ ၂၀-၆၀ စင်တီမီတာ ရှည်လျားပြီး နှစ်ရှည်ခံ bulbous ဆေးဖက်ဝင်အပင်တစ်မျိုးဖြစ်သည့်အတွက် အာရှအစားအစာနှင့် ရိုးရာဆေးပညာတွင် မကြာခဏ အသုံးပြု လေ့ရှိကြ၏။ ယင်းတွင် ပြားပြီး သွယ်လျရှည်လျားပါးလွှာသော အစိမ်းရောင်အရွက်များနှင့်အတူ ထူထဲသောအသား များ ရှိသည့် စားသုံးနိုင်သည့်အမြစ်များရှိပြီး ကြက်သွန်ဖြူကဲ့သို့ အရ သာရှိ၏။ အဖြူရောင်မှသည် နို့နှစ်ရောင်ရှိသော အဖူးလေးမှသည် လှပပါးလွှာသော ပန်းပွင့်လေးများသည် ၃-၄ လက်မအထိ တစ်စုတဝေးတည်းပွင့်တတ်၏။ ပန်းဖူးခိုင် ကိုလည်း ဟင်းသီးဟင်းရွက်အဖြစ် စားသုံးလေ့ရှိကြ၏။  

ဂျူးပင်သည် စားသုံးနိုင်သော၊ ဆေးဖက်ဝင်သော အမြစ်တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး ယင်း၏ အာဟာရတန်ဖိုးမြင့်မားခြင်း၊ ပရိုတင်းဓာတ်မြင့်မားခြင်းနှင့် အဆီပါဝင်မှုနည်းပါးခြင်းတို့ကြောင့် လူသိများ၏။ အမြစ်တွင် ဆာလ်ဖာပါဝင်သည့် allicin၊ alliin နှင့် cycloalliin ကဲ့သို့သောဒြပ် ပေါင်းများ၊ ဖီနောလ်များနှင့် အစာ ချေဖျက်နိုင်သော အမျှင်ဓာတ်များ ကြွယ်ဝစွာပါဝင်ပြီး ၎င်းတို့သည် ဓာတ်တိုးဆန့်ကျင်ပစ္စည်းများဖြစ်ပြီး ရောင်ရမ်းမှုကို ဆန့်ကျင်ခြင်းနှင့် ဆီးချိုရောဂါကို ဆန့်ကျင်သည့် အာနိသင်များကို ပေးစွမ်းသည်။

လတ်ဆတ်သောဂျူးမြစ်အလေးချိန် ၁၀၀ ဂရမ်တွင် ပရိုတင်း ခန့်မှန်းခြေ ၁ ဒသမ ၂၅ မီလီဂရမ်၊ အစာချေဖျက် နိုင်သော အမျှင်ဓာတ်မြင့်မားစွာပါဝင်ခြင်း၊   အဆီပါဝင်မှု အလွန်နည်းခြင်း၊ ဓာတ်တိုးဆန့်ကျင်ပစ္စည်းအဖြစ် လုပ်ဆောင် သည့် ဗီတာမင်စီ  ၂၁ မှ ၈၈ မီလီဂရမ်တို့ ပါဝင်၏။ သတ္တုဓာတ်များအနေဖြင့် ပိုတက်စီယမ်ကြွယ်ဝစွာ ပါဝင် ပြီး သံဓာတ်၊ ဇင့်၊ ကယ်လ်စီယမ်၊ မဂ္ဂနီဆီယမ်နှင့် ကြေးနီတို့လည်း ပါဝင် ၏။ ထို့အပြင် ကိုလက်စထရောကို ထိန်းညှိပေးရာတွင် အသုံးဝင်သည့် ဖိုင်တိုစတီရောလ်များလည်း ပါဝင် ၏။ သကြားဓာတ်များအနေဖြင့် Fructose၊ glucose နှင့် sucrose တို့လည်း ပါဝင်၏။

အခြောက်ခံထားသောဂျူးမြစ် ၁၀၀ ဂရမ်အပေါ် မြန်မာနှင့် ကိုရီးယားတို့၏ လေ့လာမှုများအရ ခန့်မှန်း ခြေ အာဟာရတန်ဖိုးများကို ညွှန်ပြထား၏။ ကာဗိုဟိုက်ဒရိတ် ၈၀ မှ ၈၂ ရာခိုင်နှုန်း၊ စိုထိုင်းဆ ၁၅  ရာခိုင်နှုန်း၊ ပရိုတင်း ၁ ဒဿမ ၅ မှ  ၂ ရာခိုင်နှုန်း၊ အမျှင်ဓာတ် ၁ ဒဿမ ၀၅ ရာခိုင်နှုန်း၊ အဆီပါဝင်မှု သုည ဒဿမ ၀၈ ရာခိုင်နှုန်း၊ ပြာ (သတ္တုဓာတ်) သုည ဒဿမ ၆၈ ရာခိုင်နှုန်းတို့ ပါဝင်၏။ 

ဂျူးမြစ်တွင် အဓိကအာဟာရဓာတ်နှင့် ကျန်းမာရေးကိုမြှင့်တင်ပေးသော ဒြပ်ပေါင်းများဖြစ်သည့် အစွမ်းထက်သော ဓာတ်တိုးဆန့်ကျင်ပစ္စည်းအဖြစ် လုပ်ဆောင်သည့် ဗီတာမင်စီ၊ ဂျူးမြစ်မှ မရှိမဖြစ်လိုအပ်သော သတ္တုဓာတ်များ၊ အထူးသဖြင့် ပိုတက်စီယမ်၊ ကယ်လ်စီယမ်၊ သံဓာတ်နှင့် ဖော့စဖရပ်စ်တို့ အရင်းအမြစ်ကောင်း တစ်ခုဖြစ်၏။ ထို့အပြင် အခြားသော ကြေးနီ၊ မန်းဂနိစ်၊ ဇင့်နှင့် ဆီလီနီယမ်တို့ ပါဝင်၏။ ဖိုင်တိုဓာတုပစ္စည်းများအနေဖြင့် ဆာပိုနင် saponin၊ ဖလေဗာနွိုက် flavonoids၊ ဖီနောလစ်ဒြပ်ပေါင်းများ၊ အယ်ကာလွိုက်များ၊ ဂလိုင်ကိုဆိုက်များနှင့် စတီးရွိုက်များ ပါဝင်၏။ 

နမူနာများကို နှိုင်းယှဉ်လေ့လာချက်အရ တောင်ကိုရီးယားတွင် စိုက်ပျိုးသော ဂျူးပင်သည် မြန်မာ နိုင်ငံတွင် စိုက်ပျိုးသော ဂျူးပင်ထက် ကာဘိုဟိုက်ဒရိတ်၊ ဖော့စဖရပ်စ်နှင့် အဆီဓာတ် ပိုမိုများပြားပြီး မြန်မာမျိုးကွဲတွင် ပရိုတင်းနှင့် အမျှင်ဓာတ် ပိုမိုများပြားကြောင်း တွေ့ရှိထား၏။

ရိုးရာတိုင်းရင်းဆေးပညာရပ်များအရ ဂျူးရွက်ကြိတ်ရည်ကို ဆားနှင့်ရောစပ်၍ အနာများအပေါ် လူးပေးခြင်းနှင့် အစာအိမ်နာရောဂါများ၊ အစာမကြေခြင်းနှင့် ဝမ်းဗိုက်နာကျင် ကိုက်ခဲခြင်းတို့ကို ကုသရာတွင်လည်း အသုံးပြုကြ၏။ အအေးမိခြင်း၊ ချောင်းဆိုးခြင်းနှင့် ဖျားနာခြင်းတို့ကို ကုသရာတွင်လည်း ဂျူးမြစ်ကို ဆေးအဖြစ် အသုံးပြုကြ၏။ ဂျူးရွက်ပြုတ်ရည်ကို အပူလောင်ခြင်း၊ ဒဏ်ရာများနှင့် ဒဏ်ရာများကို ကုသရာတွင် အသုံးပြုကြ၏။ 

• ဂျူးမြစ်သည် သွေးတွင်းရှိဂလူးကို့စ်ပမာဏကို လျှော့ချပေးပြီး အယ်လ်ဖာအမိုင်လေ့စ်နှင့် အယ်လ်ဖာဂလူးကို စီဒေ့စ်၏လှုပ်ရှားမှုကို ဟန့် တားပေးနိုင်စွမ်းရှိ၏။

• လေ့လာမှုများအရ ဂျူးမြစ်သည် အဝလွန်သည်များအတွက် ကိုလက် စထရောပမာဏကို လျော့ကျစေနိုင်၏။

• ဂျူးမြစ်တွင် အသည်းကို ကာကွယ်ပေးခြင်းနှင့် ပိုးမွှားများကို တိုက်ဖျက်နိုင်သည့် အာနိသင်ကောင်းများရှိ၏။

• ကြက်သွန်နီ (Allium cepa) နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ဂျူးမြစ်တွင် ပရိုတင်း၊ အမျှင်ဓာတ်၊ ဗီတာမင်စီတို့ ပိုမိုမြင့်မားစွာ ပါဝင်ပြီးနှင့် အဆီဓာတ်ပါဝင်မှု နည်းပါး၏။

• ဂျူးမြစ်တွင် ဓာတ်တိုးဆန့်ကျင်ပစ္စည်းများ ကြွယ်ဝစွာပါဝင်ခြင်းကြောင့် ရောင်ရမ်းမှုကို ဆန့်ကျင်နိုင်ခြင်း၊ အဝလွန် ခြင်းကို ဆန့်ကျင်နိုင်သည့်ဂုဏ်သတ္တိများ ပါဝင်ခြင်းကြောင့် အစာခြေစနစ်ကျန်းမာရေးအတွက် အထောက်အကူများစွာပြု၏။ ဂျူးမြစ်တွင်ပါဝင်သည့် ဓာတ်တိုးဆန့်ကျင်ပစ္စည်းများကြောင့် ကိုယ်တွင်းရောင်ရမ်းနာကျင်မှုကို ဆန့်ကျင် ပေးခြင်း၊ ပန်ကရိယရောင်ရမ်းခြင်းနှင့် အဝလွန်ခြင်းကို ဆန့်ကျင်ပေးနိုင်စွမ်းရှိ၏။

• ဂျူးမြစ်ကို အိန္ဒိယနိုင်ငံ အရှေ့ မြောက်ဒေသ၊ မြန်မာနှင့်ထိုင်းအစားအစာများတွင် ၎င်းတို့၏ ကြွပ်ရွပြီး ကြက်သွန်ဖြူ အရသာရှိသော အမြစ်များနှင့် အဖူး၊ အရွက်များကြောင့် အလွန်တန်ဖိုးထားစားသုံးကြ၏။ 

• သန့်စင်ထားသော ဂျူးမြစ်များကို ငါးပိရည်ကျို၊ ငါးပိထောင်း၊ ငါးပိသုပ်၊ ခရမ်းချဥ်သီးထောင်း၊ ခရမ်းချဥ်သီး ပန်ထွေဖျော်၊ ငရုတ်သီးထောင်း၊ ငပိချက် အစရှိသည်တို့နှင့် တွဲဖက်ကာ တို့စရာအဖြစ် စားသုံးတတ်ကြ၏။  

• ဂျူးဖူး၊ ဂျူးရွက်များနှင့် အမြစ်များကို အရွယ်တော်လှီးဖြတ်ပြီး နှစ်သက် ရာ ပုစွန်၊ ကြက်သား၊ ဝက်သားတို့ဖြင့် ကြော်စား၊ ချက်စားနိုင်၏။

• ရိုးရာ ငါးထမင်းနယ်၊ အာလူးထမင်းနယ်၊ ပုန်းရည်ကြီးထမင်းသုပ်တို့နှင့်လည်း ဂျူးမြစ်ကို တွဲဖက်စားသုံးကြ၏။

• ဂျူးမြစ်ကို ဂေါ်ရခါးသီးနှင့်အတူ အခြားသော နှစ်သက်ရာဟင်းသီး ဟင်းရွက်များနှင့်အတူရောပြီး ငါးကြင်းခေါင်း ခပ်ကာ ချဥ်ရည်ဟင်းလည်း ချက်စားကြ၏။ 

• ဂျူးမြစ်ကို တောင်ပေါ်တိုင်းရင်းသားများ၏ရိုးရာ မုန်ညင်းချဥ်များပြုလုပ်ရာတွင်လည်း ကောင်း၊ ဂျူးမြစ်၊ ပဲပုပ်၊ မြေပဲတို့နှင့်ရောစပ်ပြီး အကြွပ်ကြော်လည်း ချက်စားတတ်ကြ၏။

• ဂျူးမြစ်ကို ပဲပုပ်၊ ငရုတ်သီးစိမ်းနှင့် မညက်တညက်ထောင်းပြီး သံပရာရည်ညှစ်ကာလည်း စားသုံးနိုင်၏။

သဘာ၀တရားမှပေးသည့် လက် ဆောင်မွန် ဂျူးပင်မှ ရရှိသည့် အစိတ်အပိုင်းများကို အမြတ်တနိုး တန်ဖိုးထားပြီး ‌ရာသီချိန်ခါနှင့်အညီ ဒေသအလိုက် မတူညီကွဲပြားသည့် ချက်ပြုတ်နည်းမျိုးစုံဖြင့် ပြင်ဆင်စားသုံးခြင်းဖြင့် ကုန်ကျစရိတ် သက်သာစေပြီး ကျန်းမာရေးအကျိုးကျေး ဇူးကောင်းများကို ရရှိနိုင်မည်ဖြစ်၏။ ထို့အပြင် မိမိတို့နိုင်ငံအတွက် ဂေဟစနစ်‌ ကောင်းမွန်စေရေး၊ ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲကြွယ်ဝမှုများ ထိန်းသိမ်းရေးတို့ကို ရိုးရာယဥ်ကျေးမှု ဓလေ့ထုံးတမ်းများနှင့်အညီ ထိန်းသိမ်းစေနိုင်မည် ဖြစ်၏။            

ကြေးမုံငယ်